![]() |
|
![]() |
|
![]() |
![]() |
|
#1
|
|||
|
|||
![]()
Sắc thái tu từ từ Hán Việt
Tu từ học nghiên cứu những thuộc tính biểu cảm của các phương tiện ngôn ngữ. Sự vận dụng các kết quả nghiên cứu đó sẽ giúp cho lời văn hay hơn, đẹp hơn. Trải qua quá tŕnh lựa chọn, cải biên và vận dụng kéo dài hàng ngàn năm, lớp từ Hán Việt đă trở thành một bộ phận hữu cơ trong kho tàng di sản văn hoá của dân tộc ta và được chúng ta sử dụng để thể hiện sắc thái tu từ trong các phong cách chức năng khác nhau. Từ Hán Việt là nguồn chất liệu đáng kể trong văn học bác học và văn chương b́nh dân. Các tác phẩm văn học kinh điển của dân tộc ta, như: Chinh phụ ngâm, Cung oán ngâm khúc, Truyện Kiều, Khóc Trương Quỳnh Như, Chiều hôm nhớ nhà... đều sử dụng từ Hán Việt. Ngày nay, trong kho từ ngữ tiếng Việt c̣n tồn tại hàng loạt cặp từ Hán Việt và thuần Việt có nghĩa tương đương nhau về sắc thái ư nghĩa, về mặt biểu cảm và được dùng song song với nhau. Trong đó, từ Hán Việt thường mang sắc thái cổ kính và không thông dụng c̣n các từ thuần Việt mang tính hiện đại, thông dụng. Và các nhà thơ cổ điển đă dịch một khái niệm cổ điển sang hiện đại. Ví dụ: quyền môn → cửa quyền phù vân → mây nổi thanh sử → sử xanh … Có thể nói tới 4 sắc thái tu từ của từ Hán Việt. 1. Sắc thái trang trọng Một số từ Hán Việt thay thế từ thuần Việt v́ Hán Việt tạo cảm giác trang trọng, nghiêm trang hơn: phụ nữ – đàn bà nông dân – dân cày hi sinh – chết … Dùng sinh, phế, phúng, tặng, tẩy... thay cho: đẻ, bỏ, viếng, cho, rửa... Cách đặt tên phố, chợ, bút danh (các nhà thơ trào phúng lại dùng các từ thuần Việt cho có vẻ hài hước). Bác Hồ dùng từ Hán Việt trong trường hợp trang nghiêm: Các em quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. 2. Sắc thái tao nhă Từ Hán Việt thay thế cho từ thuần Việt trong trường hợp từ thuần Việt khi được nói ra gây cảm giác thô tục, khiếm nhă. Các từ chỉ bệnh tật ghê sợ: thổ huyết, xuất huyết, viêm họng... Các từ chỉ tai nạn, chết chóc: hoả hoạn, thương vong, từ trần... Các từ chỉ hoạt động sinh lí... Từ Hán Việt được dung với tư cách là uyển ngữ: măn nguyệt khai hoa, động phong hoa trúc, cấp dưỡng... 3. Sắc thái khái quát và trừu tượng Một số từ Hán Việt, đặc biệt là thuật ngữ khoa học có ư nghĩa khái quát hoá cao mà từ thuần Việt không có hoặc không có nghĩa tương đương. Về chính trị: độc lập, tự do, dân chủ, dân quyền... Về ngoại giao: công hàm, lănh sự, sứ quán... Về quân sự: tiến công, kháng chiến, du kích... Về toán học: đồng quy, tiếp quyến, tích phân... ... Những thuật ngữ này có nội hàm lớn, khái quát cao, nếu dùng từ thuần Việt th́ dài ḍng. Từ Hán Việt có tính chất trừu tượng, tĩnh gợi cho ta h́nh ảnh thế giới ư niệm im ĺm, tĩnh tại... Từ thuần Việt gợi sắc thái sinh động, cụ thể của thế giới thực tại. Có thể lấy ví dụ so sánh bằng hai bài thơ: Thu điếu (Nguyễn Khuyến) và Chiều hôm nhớ nhà (Bà huyện Thanh Quan). Trong bài Thu điếu, Nguyễn Khuyến dùng toàn từ thuần Việt để gợi về mùa thu có thực, về nông thôn b́nh dị, đẹp nên thơ và rất đỗi thân yêu của làng quê Việt Nam. Ông không dùng từ Hán Việt v́ nếu dùng th́ cảm giác thân quen, gần gũi rất có thể sẽ bị mất đi. Và ở đây, chính các từ thuần Việt đă tạo nên âm hưởng, tạo nên cảm giác thân quen ấy. Trái lại, trong bài thơ của bà huyện Thanh Quan đó lại là h́nh ảnh về buổi chiều của nội tâm. Tác giả đă đẩy lùi bức tranh vào thế giới của tâm tưởng, ư niệm. Trong Mẹo giải thích từ Hán Việt của Phan Ngọc có viết: Các từ Hán Việt mà nữ thi sĩ dùng đẩy ta vào thế giới muôn đời. Trên đời chỉ có những ông chài, những thôn bản, những trẻ chăn trâu, những người ở đài cao, những người khách trọ cảnh ấm lạnh của cuộc đời. Làm ǵ có những ngư ông, những viễn phố, những mục tử, những cô thôn, làm ǵ có trang đài, người lữ... Từ Hán Việt đều đặt vào vị trí quyết định – vần cuối câu thơ – dễ gây tiếng vọng trong tâm hồn ta, kéo ta về cơi vĩnh viễn của ư niệm. Và nỗi u hoài của nhà thơ là nỗi u hoài của cái kiếp trước không biết đến tháng năm, thời đại. Đây là nghệ thuật lựa chọn từ ngữ rất công phu. Những từ đó là những tín hiệu thẩm mĩ, những mô típ nghệ thuật gắn với phong cách Đường thi và trở thành nét đẹp truyền thống của thơ ca Việt Nam. 4. Sắc thái cổ Một số từ Hán cổ quen dùng trong quá khứ đến bây giờ dùng lại gợi sắc thái cổ: tôn ông, huynh ông, phụ vương, ái phi, đồng môn, đồng tuế... Mô tả những h́nh ảnh cổ kính của một triều đại đă qua với một tâm trạng nuối tiếc, trong bài thơ Thăng Long thành hoài cổ, bà huyện Thanh Quan đă sử dụng những từ Hán Việt một cách có ư thức. Và việc xếp những từ này vào cuối ḍng thơ càng in đậm những h́nh tượng ngưng đọng trong kí ức. Tất cả đưa đến cho ta cảm giác về một sự đổi thay của tạo hoá: Tạo hoá gây chi cuộc hí trường Đến nay thấm thoắt mấy tinh sương Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo Nền cũ lâu đài bóng tịch dương Đá vẫn trơ hàn cùng tuế nguyệt Nước c̣n cau mặt với tang thương Ngh́n năm gương cũ soi thành cổ Cảnh đấy người đây chốn đoạn trường Nhà thơ Sóng Hồng cũng dùng từ Hán Việt để gợi lại không khí cổ: Đêm lạnh cành sương đượm Long lanh bóng nguyệt vờn Tố Hữu khi nói về truyền thống cổ xưa của dân tộc cũng sử dụng từ Hán Việt: Cảm ơn Đảng cho ta ḍng sữa Bốn ngh́n năm chan chứa ân t́nh Lấy nhân nghĩa thắng hung tàn bạo chúa Kiếp t́ nô vùng dậy chém nghê ḱnh Từ Hán Việt có sắc thái cổ c̣n thường được dùng trong thể loại kịch, tuồng. Khi viết về một sự kiện lịch sử, nhà văn thường dùng ngôn ngữ của thời ḱ lịch sử đó, nếu không, người xem có thể thấy lạc điệu. Các sắc thái ngữ nghĩa của từ Hán Việt có sức mạnh tu từ nói trên chính là v́ nó nằm trong thế đối lập với các từ thuần Việt. Hay nói một cách khác, chính sự đối lập với tiếng Việt là nguyên nhân làm cho nó có sắc thái ngữ nghĩa hay tu từ mà nó vốn không có khi ở trong tiếng Hán. Và sắc thái mới ấy chính là bằng chứng chắc chắn cho thầy rằng từ Hán Việt đă là một bộ phận hữu cơ của hệ thống từ vựng tiếng Việt. Nguồn: ngonngu.net |
The Following 2 Users Say Thank You to phale For This Useful Post: | ||
CM4Q (09-12-10),
Nguyễn Việt Hà (22-02-11)
|
![]() |
Công cụ bài viết | |
Kiểu hiển thị | |
|
|
![]() |
![]() |